Lâu đài Malmöhus - Dấu ấn Phục Hưng cổ kính giữa lòng Thụy Điển

Giữa thành phố Malmö hiện đại ở miền nam Thụy Điển, Lâu đài Malmöhus hiện lên với diện mạo đặc trưng của một pháo đài Châu Âu cổ, nổi bật bởi những bức tường gạch đỏ, tháp canh, hào nước rộng và hệ thống công sự bao quanh. Không chỉ là một công trình kiến trúc có tuổi đời hàng trăm năm, Malmöhus còn được thành phố Malmö xác định là lâu đài Phục Hưng cổ nhất còn được bảo tồn ở Bắc Âu, với những phần kiến trúc còn lại của pháo đài do Erik xứ Pomerania xây dựng từ năm 1434 và lâu đài được hoàn thiện vào giữa thế kỷ XVI. Trải qua nhiều biến động chính trị, quân sự và xã hội, công trình từng là pháo đài chiến lược, nơi ở của các quan chức Đan Mạch, chỗ nghỉ của hoàng gia, nhà tù và cuối cùng trở thành một phần quan trọng của Malmö Museer. Chính sự chuyển đổi chức năng qua nhiều thời kỳ đã tạo nên cho Malmöhus một chiều sâu lịch sử đặc biệt, nơi mỗi lớp tường, mỗi tháp pháo và từng khoảng sân đều gợi nhắc về những chương khác nhau trong lịch sử vùng Skåne.

Điểm đặc biệt của Lâu đài Malmöhus nằm ở vị trí chiến lược. Vào thế kỷ XV, khu vực lâu đài nằm gần rìa phía tây của thành phố Malmö và có thể kiểm soát một phần tuyến hàng hải qua phía nam eo biển Øresund. Năm 1434, vua Erik xứ Pomerania cho xây dựng một pháo đài nhỏ gồm nhà đại sảnh, tường thành, tháp và cổng phòng thủ nhằm củng cố quyền kiểm soát khu vực, trong bối cảnh việc thu thuế qua Øresund có ý nghĩa đặc biệt đối với vương quyền Đan Mạch. Những dấu tích của công trình đầu tiên vẫn còn được nhận biết trong kiến trúc Malmöhus ngày nay, trong đó có các dải đá vôi màu sáng trên mặt tiền. Vị trí ấy khiến Malmöhus không đơn thuần là một lâu đài dành cho hoàng gia mà còn là một mắt xích trong hệ thống phòng thủ và kiểm soát giao thương quan trọng của khu vực Scandinavia.

Đến thế kỷ XVI, diện mạo của Lâu đài Malmöhus thay đổi mạnh mẽ. Sau những biến động chính trị và cuộc nổi dậy Grevefejden năm 1534-1536, công trình cũ phần lớn bị phá hủy và vua Christian III cho xây dựng lại Malmöhus trong giai đoạn 1537-1542. Đây chính là thời kỳ hình thành diện mạo Phục Hưng đặc trưng mà du khách có thể chiêm ngưỡng ngày nay. Theo tư liệu của thành phố Malmö, thiết kế mới chịu ảnh hưởng của các lý tưởng kiến trúc Hà Lan kết hợp với nghệ thuật công sự của Ý, tạo nên sự giao thoa thú vị giữa một lâu đài dành cho hoàng gia và một pháo đài quân sự hiện đại theo tiêu chuẩn Châu Âu đương thời. Công trình được tổ chức với phần kiến trúc phục vụ sinh hoạt, đại diện và quyền lực được bảo vệ bởi hệ thống phòng thủ kiên cố; bốn tháp pháo tròn kết nối với các thành lũy cao bằng đất tạo thành tuyến phòng thủ chủ đạo. Chính sự kết hợp giữa vẻ trang nghiêm của cung điện Phục Hưng và nét mạnh mẽ của pháo đài khiến Malmöhus có diện mạo rất khác biệt so với những lâu đài Châu Âu thiên về trang trí thuần túy.

Về kiến trúc, Lâu đài Malmöhus gây ấn tượng trước hết bởi vật liệu gạch đỏ khổ lớn - một đặc điểm dễ nhận biết của kiến trúc Scandinavia và vùng Bắc Âu. Những bức tường dày, các tháp tròn, cổng thành, cửa sổ, chi tiết trang trí cùng hệ thống hào nước tạo nên một tổng thể vừa uy nghi vừa có phần trầm mặc. Bên ngoài công trình vẫn còn những dấu vết của kiến trúc Gothic cuối thời Trung cổ, thể hiện qua các chi tiết ở tháp cổng và những đầu hồi bậc thang, trong khi phần lâu đài được xây dựng lại thế kỷ XVI mang đậm tinh thần Phục Hưng. Một số đoạn tường cổ còn kết hợp gạch đỏ với đá tự nhiên, giúp người quan sát có thể nhận ra những lớp lịch sử khác nhau được tích hợp trong cùng một công trình. Bao quanh lâu đài là hệ thống hào nước và những thành lũy từng giữ vai trò phòng thủ quan trọng, tạo nên khung cảnh đặc biệt khi công trình cổ soi bóng xuống mặt nước giữa không gian xanh của Malmö. Vì vậy, thay vì chỉ ngắm lâu đài từ một góc, du khách nên dành thời gian đi vòng quanh khu vực để cảm nhận rõ hơn cấu trúc pháo đài, sự chuyển tiếp giữa tường thành và mặt nước cũng như vẻ đẹp cổ kính của gạch đỏ dưới ánh sáng Bắc Âu.

Trong thời kỳ Đan Mạch cai trị Skåne, Lâu đài Malmöhus từng là một trung tâm quyền lực quan trọng. Các vị lãnh chúa của Malmöhus từng cư trú tại đây, trong khi các thành viên hoàng gia Đan Mạch cũng lưu trú tại lâu đài trong những chuyến thăm Malmö. Thành phố Malmö ghi nhận rằng vua Frederik II đã dành một phần đáng kể thời gian khi còn là thái tử tại Malmöhus trong giai đoạn 1554-1559. Đây cũng được xem là thời kỳ huy hoàng của lâu đài, khi những buổi yến tiệc và các chuyến viếng thăm hoàng gia mang đến cho công trình bầu không khí đặc trưng của một trung tâm quyền lực Phục Hưng. Đằng sau vẻ tráng lệ ấy vẫn tồn tại một mặt khác của lịch sử: Malmöhus từng là nơi giam giữ James Hepburn, Bá tước Bothwell và người chồng thứ ba của Mary, Nữ hoàng Scotland, trong khoảng thời gian từ năm 1567-1573. Những câu chuyện như vậy khiến lịch sử của lâu đài trở nên sinh động hơn, không chỉ xoay quanh các vị vua và hoàng gia mà còn gắn với những nhân vật và biến động chính trị lớn của Châu Âu.

Một bước ngoặt quan trọng xảy ra vào năm 1658, khi Skåne chuyển sang thuộc Thụy Điển theo Hòa ước Roskilde. Malmöhus từ một nơi cư trú của hoàng gia Đan Mạch trở thành một thành trì quan trọng của Thụy Điển và hệ thống phòng thủ tiếp tục được tăng cường. Các công sự được hiện đại hóa theo mô hình Hà Lan với pháo đài hình bastion, công trình phòng thủ phía trước và hào nước rộng, biến Lâu đài Malmöhus thành một mắt xích quan trọng trong chiến lược quân sự của Thụy Điển tại khu vực. Đến cuối thế kỷ XVIII, khi kỹ thuật quân sự thay đổi và những công sự kiểu cũ dần mất đi vai trò, Malmöhus tiếp tục bước sang một chương hoàn toàn khác: từ pháo đài quân sự trở thành nhà tù. Từ năm 1828 đến 1909, nơi đây được sử dụng làm cơ sở giam giữ; sân trong thậm chí từng diễn ra các vụ hành quyết, với vụ hành quyết cuối cùng được ghi nhận vào năm 1901.

Bước sang thế kỷ XX, Lâu đài Malmöhus bắt đầu được nhìn nhận dưới góc độ di sản lịch sử và văn hóa thay vì một công trình quân sự. Sau quá trình phục hồi, Malmö Museum được khánh thành tại Lâu đài Malmöhus vào năm 1937, mở ra một chương mới cho công trình. Ngày nay, lâu đài là một phần của Malmö Museer và trở thành không gian để du khách tìm hiểu lịch sử, nghệ thuật, khoa học tự nhiên, công nghệ và hàng hải. Hệ thống bảo tàng hiện có khoảng 15 triển lãm cơ bản theo nhiều chủ đề khác nhau cùng các triển lãm tạm thời, vì vậy trải nghiệm tại đây không chỉ giới hạn trong lịch sử của riêng lâu đài mà mở rộng ra toàn bộ Malmö và vùng Skåne.

Một trong những trải nghiệm đáng chú ý nhất là khám phá các không gian kể lại lịch sử của chính Malmöhus. Du khách có thể tìm hiểu về quá trình hình thành pháo đài, thời kỳ hoàng gia Đan Mạch, những biến động quân sự khi Skåne chuyển sang Thụy Điển và những giai đoạn sau này của công trình. Các không gian như Makt över människor, På kungens order hay khu vực kungsvåning giúp người xem tiếp cận lịch sử lâu đài qua nhiều góc độ khác nhau, từ quyền lực hoàng gia và đời sống cung đình cho tới chiến tranh, xã hội và những con người từng sống hoặc bị giam giữ tại đây. Đặc biệt, triển lãm Makt och prakt på Malmöhus đưa du khách trở lại thời kỳ hoàng gia Phục Hưng, khai thác câu chuyện về trang phục, thủ công, địa vị xã hội và đời sống cung đình, qua đó giúp vẻ đẹp của kiến trúc không còn là một hình ảnh tĩnh mà trở thành phông nền cho câu chuyện về con người trong quá khứ.

Bên cạnh lịch sử và kiến trúc, khu Akvariet thuộc Malmö Museer cũng tạo nên một trải nghiệm hoàn toàn khác trong hành trình khám phá Malmöhus. Tại đây, du khách có thể quan sát nhiều loài cá, bò sát, nhện và các sinh vật máu lạnh, đồng thời tìm hiểu về môi trường nước, những hệ sinh thái đang bị đe dọa và khả năng thích nghi đặc biệt của các loài động vật. Sự kết hợp giữa một lâu đài Phục Hưng hàng trăm năm tuổi và không gian thủy sinh - tự nhiên hiện đại tạo nên nét thú vị riêng cho Lâu đài Malmöhus, đặc biệt phù hợp với những gia đình có trẻ nhỏ hoặc du khách muốn kết hợp giữa tham quan di sản và khám phá thế giới tự nhiên.

Không gian bảo tàng còn mở rộng sang nhiều chủ đề về lịch sử tự nhiên và khảo cổ học. Những triển lãm về các loài động vật cổ đại, hóa thạch, thiên nhiên vùng Skåne và dấu tích của con người trong quá khứ giúp hành trình tham quan trở nên đa dạng hơn. Malmö Museer hiện giới thiệu các chủ đề từ lịch sử, thiên nhiên đến công nghệ và hàng hải, đồng thời thường xuyên tổ chức các triển lãm tạm thời, chương trình giáo dục, hoạt động dành cho trẻ em và các buổi tham quan chuyên đề. Vì thế, nếu có nhiều thời gian, du khách không nên chỉ dành một khoảng ngắn để chụp ảnh bên ngoài lâu đài mà nên kết hợp tham quan các không gian bảo tàng để có được cái nhìn toàn diện hơn về lịch sử và văn hóa của Malmö.

Một trải nghiệm khác rất đáng thử là đi bộ quanh hào nước và khu vực công sự của Malmöhus. Từ bên ngoài, du khách có thể quan sát rõ hơn cách lâu đài được tổ chức như một pháo đài, với tường thành, tháp phòng thủ và các lớp công sự từng được sử dụng để bảo vệ khu vực. Những góc nhìn từ xa thường đặc biệt đẹp khi lâu đài nổi bật trên nền cây xanh và mặt nước, trong khi những chi tiết của tường gạch đỏ trở nên nổi bật dưới ánh sáng thay đổi theo từng thời điểm trong ngày. Đây cũng là khu vực thích hợp để chụp ảnh kiến trúc, đặc biệt vào những ngày trời trong khi màu đỏ của gạch tương phản với sắc xanh của cây cối và bầu trời Bắc Âu.

Sau khi khám phá lâu đài, du khách có thể tiếp tục hành trình tại Slottsparken, công viên nằm ngay cạnh Malmöhus. Được hình thành vào cuối thế kỷ XIX và mở cửa vào khoảng năm 1900, Slottsparken là một trong những không gian xanh lớn ở khu vực trung tâm Malmö, nổi bật với những bãi cỏ rộng, hồ nước, cây xanh và các lối đi dành cho người tản bộ. Không gian này mang đến sự tương phản thú vị với vẻ kiên cố của lâu đài: một bên là những bức tường pháo đài gợi nhắc về chiến tranh và quyền lực, một bên là công viên rộng mở dành cho nghỉ ngơi, thư giãn và các hoạt động ngoài trời. Du khách có thể thong thả đi bộ, nghỉ chân bên mặt nước, chụp ảnh lâu đài từ những góc nhìn khác nhau hoặc kết hợp tham quan với một buổi picnic nhẹ nhàng giữa không gian xanh của thành phố.

Ngay gần Malmöhus còn có Kungsparken, công viên lâu đời nhất Malmö, được hình thành trong giai đoạn 1869-1870 trên phần đất từng thuộc hệ thống công sự của Malmöhus. Với diện tích khoảng 8,4 hecta, Kungsparken nổi bật bởi những hàng cây, lối đi uốn lượn, các loài cây ngoại lai và những chi tiết cảnh quan mang phong cách công viên lãng mạn thế kỷ XIX. Sự liền kề của Malmöhus, Slottsparken và Kungsparken tạo thành một không gian tham quan đặc biệt thuận tiện, nơi du khách có thể kết hợp lịch sử, kiến trúc, bảo tàng và thiên nhiên trong cùng một hành trình mà không cần di chuyển quá xa.

Một điểm nhấn thú vị khác trong khu vực là Slottsmöllan, cối xay gió kiểu Hà Lan được xây dựng năm 1851, nằm cách Lâu đài Malmöhus chỉ một quãng đi bộ ngắn. Công trình này tiếp tục gợi nhắc về ảnh hưởng của văn hóa và kỹ thuật Hà Lan đối với khu vực Malmö, đồng thời tạo thêm một điểm tham quan giàu tính hình ảnh bên cạnh lâu đài. Khi kết hợp Malmöhus với các công viên, cối xay gió và hệ thống bảo tàng xung quanh, du khách có thể cảm nhận rõ hơn sự chuyển mình của Malmö từ một thành phố phòng thủ và thương mại thời Trung cổ - Phục Hưng thành một đô thị Bắc Âu hiện đại nhưng vẫn trân trọng những lớp di sản lịch sử của mình.

Đối với du khách yêu thích lịch sử, Lâu đài Malmöhus đặc biệt hấp dẫn bởi nơi đây không kể một câu chuyện duy nhất. Đó là câu chuyện của một pháo đài Đan Mạch được xây dựng để kiểm soát vùng biển chiến lược; một lâu đài Phục Hưng từng đón các thành viên hoàng gia; một thành trì được củng cố khi Skåne trở thành lãnh thổ Thụy Điển; một nhà tù tồn tại suốt thế kỷ XIX; rồi cuối cùng là một không gian bảo tàng mở cửa cho công chúng. Chính những lớp lịch sử chồng lên nhau đã tạo nên giá trị đặc biệt của công trình. Đứng trước những bức tường gạch đỏ và hào nước cổ, du khách không chỉ nhìn thấy một lâu đài đẹp mà còn có thể hình dung về những biến động chính trị, quân sự và xã hội từng diễn ra tại vùng đất này qua hơn nửa thiên niên kỷ.

Lâu đài Malmöhus ngày nay vì thế không chỉ là một điểm check-in kiến trúc mà còn là một điểm đến văn hóa có chiều sâu của miền nam Thụy Điển. Từ những bức tường Phục Hưng, tháp phòng thủ và hào nước cổ kính đến các phòng trưng bày, triển lãm lịch sử, thủy cung và những công viên xanh bao quanh, nơi đây mang đến hành trình trải nghiệm đa dạng cho cả người yêu kiến trúc, lịch sử, thiên nhiên lẫn những gia đình muốn khám phá Malmö theo cách nhẹ nhàng và giàu trải nghiệm. Nếu có dịp đặt chân đến thành phố, một buổi tham quan Lâu đài Malmöhus kết hợp với Malmö Museer, Slottsparken và Kungsparken sẽ là cách thú vị để cảm nhận sự giao thoa giữa di sản lâu đời và nhịp sống Bắc Âu hiện đại.

Lâu đài Malmöhus không chỉ lưu giữ vẻ đẹp trầm mặc của kiến trúc Phục Hưng mà còn giống như một cuốn biên niên sử bằng đá và gạch đỏ, kể lại những câu chuyện về vương quyền, chiến tranh, giao thương, những đổi thay lãnh thổ và đời sống con người tại Scandinavia. Hành trình khám phá nơi đây vì thế không đơn thuần là chuyến tham quan một lâu đài cổ, mà còn là cơ hội bước qua nhiều lớp thời gian để cảm nhận chiều sâu lịch sử của Malmö và vùng Skåne. Giữa một thành phố hiện đại, Malmöhus vẫn đứng đó bên hào nước xanh, lặng lẽ lưu giữ ký ức của nhiều thế kỷ và trở thành một trong những dấu ấn đặc biệt trên bản đồ di sản Bắc Âu. Hãy book Tour Châu Âu / Tour Thụy Điển của Viet Viet Tourism để bắt đầu hành trình khám phá Lâu đài Malmöhus và những điểm đến giàu bản sắc của Thụy Điển!