Mùa hè Châu Âu và sự biến mất của những đường trượt tuyết

Khu trượt tuyết vắng bóng khách

Mùa trượt tuyết mùa hè từng là một trong những trải nghiệm đặc biệt nhất tại dãy Alps, nơi những sông băng nằm ở độ cao hàng nghìn mét cho phép du khách và vận động viên tiếp tục đứng trên ván trượt ngay cả khi đồng bằng châu Âu đang chìm trong cái nóng của tháng 6, tháng 7 hay tháng 8. Trong nhiều thập kỷ, đây gần như là một nghịch lý hấp dẫn của du lịch vùng núi: giữa mùa hè, khi các thành phố châu Âu tràn ngập ánh nắng và nhiệt độ tăng cao, những khu nghỉ dưỡng trên núi vẫn có thể đưa du khách lên những sườn núi phủ tuyết để trượt tuyết, ngắm sông băng và tận hưởng không khí lạnh giá. Tuy nhiên, mô hình du lịch đặc biệt này đang ngày càng khó duy trì. Những đợt nắng nóng kéo dài, nhiệt độ ban đêm không đủ thấp để tuyết đóng băng trở lại, cùng tốc độ suy giảm nhanh của các sông băng đang khiến mùa trượt tuyết hè ngắn hơn, phạm vi hoạt động thu hẹp và thời điểm vận hành trở nên khó dự đoán hơn.

Điều đáng chú ý là trượt tuyết mùa hè vốn không chỉ phục vụ khách du lịch. Các sông băng tại Alps còn là địa điểm tập luyện quan trọng của vận động viên chuyên nghiệp, đội tuyển quốc gia và các câu lạc bộ trượt tuyết vào giai đoạn trái mùa. Khi những đường trượt ở độ cao thấp không còn đủ điều kiện, các khu vực băng tuyết ở độ cao lớn trở thành nơi hiếm hoi giúp vận động viên duy trì kỹ thuật và chuẩn bị cho mùa giải mới. Vì vậy, sự thu hẹp của trượt tuyết mùa hè không chỉ tác động tới doanh thu của các khu nghỉ dưỡng mà còn ảnh hưởng đến cả hệ sinh thái thể thao mùa đông của Châu Âu.

Hiện nay, số lượng địa điểm có thể duy trì hoạt động trượt tuyết mùa hè tại Alps đã giảm đáng kể. Một số khu nghỉ dưỡng nằm ở độ cao lớn như Zermatt và Saas-Fee của Thụy Sĩ, Tignes và Les 2 Alpes của Pháp, hay Passo Stelvio ở khu vực Alps của Italia vẫn từng duy trì một phần hoạt động trên các sông băng vào mùa hè. Đây đều là những địa điểm có lợi thế về độ cao, địa hình và điều kiện băng tuyết, nhưng ngay cả những nơi vốn được xem là "pháo đài cuối cùng" của trượt tuyết mùa hè cũng ngày càng chịu áp lực lớn từ thời tiết cực đoan.

Biến đổi khí hậu do con người gây ra đang góp phần làm gia tăng tần suất và cường độ của các đợt nắng nóng tại Bắc bán cầu, đặc biệt trong những tháng mùa hè. Đối với các sông băng, tác động không chỉ đến từ nhiệt độ ban ngày. Một yếu tố đặc biệt quan trọng là nhiệt độ ban đêm. Khi không khí không đủ lạnh, lớp tuyết trên bề mặt không thể đóng băng trở lại, khiến bề mặt đường trượt trở nên mềm, mất ổn định và dễ biến đổi nhanh dưới ánh nắng. Điều này làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các khe nứt, đá rơi, sạt lở và những thay đổi bất thường trên địa hình băng tuyết. Vì lý do an toàn, các đơn vị vận hành có thể buộc phải đóng cửa đường trượt hoặc dừng cáp treo ngay cả khi trên núi vẫn còn một lượng tuyết nhất định.

Việc nhiều khu nghỉ dưỡng phải đóng cửa hoặc rút ngắn mùa hoạt động cũng tạo nên một cột mốc đáng chú ý đối với ngành du lịch Alps. Có những giai đoạn trong quá khứ, du khách gần như có thể tìm thấy ít nhất một địa điểm cung cấp trượt tuyết có tổ chức và sử dụng hệ thống cáp treo xuyên suốt mùa hè. Nhưng khi các sông băng tiếp tục thu hẹp, khả năng duy trì mô hình này ngày càng trở nên mong manh. Một khu nghỉ dưỡng có thể vẫn còn tuyết vào đầu mùa hè nhưng không nhất thiết có đủ điều kiện để mở đường trượt an toàn đến cuối tháng 7 hoặc tháng 8.

Tại Zermatt, một trong những điểm đến trượt tuyết nổi tiếng nhất Thụy Sĩ, khu vực trượt tuyết trên sông băng từng là điểm đến hấp dẫn đối với cả khách du lịch và vận động viên chuyên nghiệp. Tuy nhiên, trong năm nay, khu nghỉ dưỡng thông báo tạm dừng hoạt động trượt tuyết từ ngày 1/8 do nhiệt độ liên tục ở mức cao, không khí ban đêm không đủ lạnh, giông bão xuất hiện nhiều lần và điều kiện tuyết cũng như bề mặt sông băng thay đổi. Quyết định này cho thấy ngay cả những địa điểm nằm ở độ cao lớn, vốn được kỳ vọng có khả năng duy trì tuyết lâu hơn, cũng không còn hoàn toàn miễn nhiễm trước những biến động khí hậu mùa hè.

Đây cũng không phải lần đầu tiên Zermatt phải đưa ra quyết định tương tự. Sau mùa hè năm 2022, một trong những năm có điều kiện thời tiết đặc biệt khắc nghiệt tại châu Âu, hoạt động của hệ thống cáp treo và khu vực trượt tuyết mùa hè cũng từng phải dừng lại vì những vấn đề liên quan đến an toàn. Việc những quyết định như vậy xuất hiện ngày càng thường xuyên cho thấy mùa trượt tuyết hè đang chuyển từ một hoạt động có lịch trình tương đối ổn định sang một loại hình phụ thuộc nhiều hơn vào điều kiện thời tiết thực tế.

Gần đó, Saas-Fee từng được biết đến nhờ khu vực trượt tuyết mùa hè trên sông băng Fee, với hệ thống đường trượt có tổng chiều dài hơn 19km. Độ cao lớn giúp nơi đây duy trì tuyết lâu hơn so với nhiều khu vực thấp hơn, đồng thời tạo điều kiện để các vận động viên luyện tập trong thời gian mùa đông đã kết thúc. Thế nhưng năm nay, hoạt động trượt tuyết tại Saas-Fee cũng phải dừng từ ngày 10/8. Việc một điểm đến vốn nổi tiếng với khả năng khai thác sông băng vào mùa hè phải rút ngắn thời gian vận hành một lần nữa cho thấy lợi thế về độ cao đang ngày càng khó đủ để bảo đảm một mùa trượt tuyết kéo dài.

Tại Italia, khu vực Passo Stelvio gần Bormio cũng là một trong những địa điểm nổi tiếng còn duy trì trượt tuyết mùa hè nhờ nằm trên cao. Khu vực này có mối liên hệ đặc biệt với thể thao mùa đông khi Bormio là một trong những địa điểm đăng cai các nội dung tại Thế vận hội Mùa đông 2026. Tuy nhiên, ngay cả sông băng Stelvio cũng không tránh khỏi ảnh hưởng của nắng nóng kéo dài. Hoạt động trượt tuyết tại đây đã bị tạm dừng vô thời hạn từ ngày 15/8 do nhiệt độ cao kéo dài, kể cả tại những khu vực có độ cao lớn, cùng tình trạng thiếu lạnh và không có đủ điều kiện để lớp tuyết đóng băng trở lại vào ban đêm.

Những thay đổi này đặc biệt đáng chú ý bởi du khách thường hình dung rằng chỉ cần lên đủ cao là có thể tìm thấy tuyết quanh năm. Trên thực tế, độ cao vẫn là yếu tố quan trọng nhưng không còn là "tấm vé bảo đảm" cho trượt tuyết mùa hè. Khi nền nhiệt chung tăng lên, đường băng và sông băng chịu tác động mạnh hơn, trong khi thời gian nhiệt độ xuống thấp vào ban đêm cũng giảm. Một số khu nghỉ dưỡng vì thế phải theo dõi điều kiện tuyết từng ngày, điều chỉnh giờ hoạt động, đóng một phần đường trượt hoặc thay đổi hoàn toàn sản phẩm du lịch mùa hè.

Khách du lịch lựa chọn đi bộ thay vì trượt tuyết

Khi tuyết không còn đủ ổn định cho những đường trượt mùa hè, các khu nghỉ dưỡng trên núi đang phải tìm cách thích nghi bằng việc chuyển trọng tâm sang những trải nghiệm khác. Thay vì chỉ bán một mùa hè gắn với tuyết, nhiều điểm đến Alps ngày càng phát triển các hoạt động như đi bộ đường dài, leo núi, đạp xe địa hình, tham quan cảnh quan sông băng, cáp treo ngắm núi và du lịch thiên nhiên. Đây là sự chuyển đổi quan trọng đối với mô hình kinh doanh vốn trong nhiều thập kỷ phụ thuộc vào hình ảnh núi tuyết.

Les 2 Alpes là một ví dụ tiêu biểu. Khu nghỉ dưỡng từng cho phép công chúng trượt tuyết trên sông băng Mont de Lans ở độ cao khoảng 3.600 m vào những tháng mùa hè, trong khi các vận động viên chuyên nghiệp và đội tuyển có thể tiếp tục sử dụng khu vực này để tập luyện sau khi mùa trượt tuyết thông thường kết thúc. Tuy nhiên, trước năm 2023, hoạt động trượt tuyết mùa hè có thể kéo dài đến cuối tháng 8, còn hiện nay lịch khai thác đã được điều chỉnh đáng kể.

Sau mùa hè nóng kỷ lục năm 2022, khu nghỉ dưỡng phải thay đổi lịch hoạt động, đưa thời gian trượt tuyết mùa hè lên sớm hơn nhằm hạn chế rủi ro và giảm áp lực lên sông băng. Sự thay đổi này phản ánh một xu hướng ngày càng phổ biến tại Alps: thay vì cố kéo dài mùa trượt tuyết đến cuối mùa hè, các nhà vận hành phải tận dụng khoảng thời gian đầu hè khi điều kiện băng tuyết còn thuận lợi, đồng thời dành nhiều thời gian hơn cho các hoạt động không phụ thuộc vào tuyết.

Tại Áo, làng Hintertux nổi tiếng với sông băng Hintertux và được xem là nơi có mùa trượt tuyết kéo dài nhất nước này. Tuy nhiên, ngay cả tại đây, thời gian có thể khai thác tuyết cũng chịu tác động của sự nóng lên. Điều này cho thấy thách thức đối với du lịch Alps không đơn giản là câu chuyện của những khu nghỉ dưỡng ở độ cao thấp. Ngay cả các điểm đến sở hữu sông băng và nằm ở những vùng núi cao cũng phải tính toán lại cách vận hành trong bối cảnh điều kiện tự nhiên thay đổi.

Ở Tignes, sông băng Grande Motte nằm trên cao phía trên thung lũng Tarentaise từng là một trong những địa điểm quan trọng của trượt tuyết mùa hè tại Pháp. Năm nay, khu vực này cung cấp hoạt động trượt tuyết mùa hè trong khoảng thời gian từ ngày 20/6 đến 20/7. Không chỉ phục vụ khách du lịch, nơi đây còn thu hút các đội tuyển trượt tuyết quốc tế đến tập luyện những nội dung như mogul và trượt tuyết băng đồng trên các đường trượt chuyên dụng. Tuy nhiên, lịch hoạt động ngày càng ngắn cũng đặt ra câu hỏi về khả năng duy trì vai trò của các sông băng Alps như những "sân tập tự nhiên" cho thể thao mùa đông trong tương lai.

Với du khách thông thường, sự thay đổi này có thể được cảm nhận rõ nhất qua việc các hoạt động mùa hè trên núi đang chuyển từ "trượt tuyết" sang "khám phá núi". Những cung đường từng chỉ được nhìn thấy từ cáp treo hoặc ván trượt nay trở thành điểm đến cho trekking, đi bộ đường dài và đạp xe. Mùa hè tại Alps vì thế không biến mất hoàn toàn mà đang thay đổi diện mạo: từ một điểm đến của tuyết và thể thao mùa đông thành không gian của thiên nhiên xanh, hồ núi, đồng cỏ, những con đường mòn và cảnh quan sông băng.

Những sông băng Alps đang biến đổi nhanh chóng

Đằng sau sự thu hẹp của các đường trượt tuyết mùa hè là một câu chuyện lớn hơn nhiều về sự thay đổi của hệ thống sông băng Alps. Theo Trung tâm Nghiên cứu Hệ sinh thái Alps (CREA Mont-Blanc) có trụ sở tại Chamonix, kể từ khoảng năm 1850, các sông băng trên dãy Alps đã mất khoảng 30-40% diện tích bề mặt và khoảng một nửa thể tích do nhiệt độ tăng. Những con số này cho thấy sự biến đổi không chỉ diễn ra trên một vài khu nghỉ dưỡng mà đang tác động đến toàn bộ cảnh quan vùng núi.

Đáng lo ngại hơn, tốc độ mất băng trong những thập kỷ gần đây có xu hướng tăng nhanh. Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature cho thấy trong giai đoạn 2000–2023, các sông băng ở khu vực Trung Âu đã mất khoảng 39% lượng băng. Khi băng rút lui, các khu vực từng được phủ tuyết và băng trong thời gian dài có thể xuất hiện đá, đất và địa hình mới; đồng thời những khe nứt, hồ nước băng tan và cấu trúc địa chất không ổn định có thể trở thành yếu tố cần được đặc biệt lưu ý khi tổ chức hoạt động du lịch.

Thụy Sĩ là một trong những quốc gia cảm nhận rõ sự thay đổi này. Quốc gia này có gần 1.400 sông băng, nhưng tổng thể tích băng tiếp tục suy giảm mạnh. Riêng năm 2025, các sông băng của Thụy Sĩ mất khoảng 3% tổng thể tích, trong khi chỉ trong khoảng một thập kỷ, nước này đã mất khoảng một phần tư lượng băng trên các sông băng. Những biến động như vậy khiến việc khai thác các khu trượt tuyết mùa hè trở nên khó khăn hơn, bởi đường trượt không chỉ cần tuyết mà còn phụ thuộc vào độ ổn định của toàn bộ địa hình băng.

Sông băng không đơn thuần là "nguồn tuyết" phục vụ du lịch. Chúng còn đóng vai trò quan trọng trong hệ thống thủy văn vùng núi, bổ sung nước cho các con sông và hồ khi tuyết tan vào mùa ấm. Chúng cũng là một phần đặc trưng của cảnh quan Alps, góp phần tạo nên sức hấp dẫn của các điểm đến như Zermatt, Saas-Fee hay nhiều thung lũng miền núi khác. Vì vậy, sự suy giảm của sông băng đồng nghĩa với việc một phần cảnh quan từng được xem là biểu tượng của châu Âu đang thay đổi ngay trước mắt du khách.

Tương lai nào cho trượt tuyết mùa hè ở Châu Âu?

Trong tương lai gần, trượt tuyết mùa hè nhiều khả năng sẽ không biến mất hoàn toàn ngay lập tức, nhưng sẽ trở thành một trải nghiệm ngày càng giới hạn về địa điểm, thời gian và đối tượng. Những khu nghỉ dưỡng ở độ cao lớn, đặc biệt là nơi vẫn còn sông băng đủ điều kiện khai thác, có thể tiếp tục duy trì hoạt động trong những khoảng thời gian nhất định. Tuy nhiên, mùa trượt tuyết sẽ khó giữ được lịch vận hành ổn định như trước, và việc mở cửa có thể phụ thuộc nhiều hơn vào điều kiện thời tiết thực tế.

Điều này cũng có nghĩa du khách muốn trải nghiệm trượt tuyết mùa hè tại Alps trong những năm tới cần thay đổi cách lên kế hoạch. Thay vì mặc định rằng một khu nghỉ dưỡng sẽ mở cửa xuyên suốt tháng 7 hoặc tháng 8, du khách nên kiểm tra tình trạng vận hành của cáp treo và đường trượt ngay trước chuyến đi. Trong trường hợp điều kiện tuyết không bảo đảm, các hoạt động thay thế như trekking, ngắm sông băng, cáp treo lên núi, đạp xe địa hình hay khám phá các ngôi làng Alps có thể trở thành lựa chọn hấp dẫn không kém.

Sự biến mất dần của trượt tuyết mùa hè cũng đặt ngành du lịch Châu Âu trước một bài toán khó: làm thế nào để những khu nghỉ dưỡng vốn được xây dựng quanh tuyết có thể tồn tại trong một tương lai ít tuyết hơn. Câu trả lời đang dần chuyển từ việc tìm cách kéo dài mùa đông sang xây dựng mô hình du lịch bốn mùa, trong đó mùa hè không còn phụ thuộc vào tuyết. Các khu nghỉ dưỡng có thể phát triển mạnh hơn những sản phẩm du lịch thiên nhiên, thể thao ngoài trời, chăm sóc sức khỏe, văn hóa địa phương và trải nghiệm gia đình để giảm sự phụ thuộc vào hoạt động trượt tuyết.

Với du khách, điều này cũng mở ra một cách nhìn khác về Alps. Những dãy núi từng được biết đến chủ yếu như thiên đường thể thao mùa đông đang trở thành điểm đến quanh năm, nơi mỗi mùa mang một diện mạo riêng. Tuy nhiên, sự thay đổi ấy đồng thời là lời nhắc nhở rằng những cảnh quan tưởng như vĩnh cửu của châu Âu thực chất cũng rất mong manh. Những đường trượt phủ tuyết giữa mùa hè, từng là hình ảnh đặc biệt của Alps trong nhiều thập kỷ, có thể sẽ ngày càng ít xuất hiện và trở thành trải nghiệm mà du khách phải lựa chọn đúng thời điểm mới có cơ hội chứng kiến.

Trượt tuyết mùa hè vì thế không chỉ là câu chuyện về một hoạt động du lịch đang thu hẹp. Đó còn là dấu hiệu trực quan về tốc độ biến đổi của những vùng núi cao Châu Âu. Khi tuyết tan nhanh hơn, mùa trượt tuyết ngắn lại và những sông băng từng tồn tại qua nhiều thế hệ tiếp tục thu nhỏ, hành trình khám phá Alps trong tương lai có thể sẽ không còn giống những gì du khách từng biết. Và có lẽ, những bức ảnh về một người trượt tuyết giữa mùa hè trên nền núi Alps phủ trắng sẽ ngày càng trở thành hình ảnh của một thời kỳ đang đi qua./.