Het Steen - Pháo đài đá cổ nhất còn tồn tại giữa lòng Antwerp, Bỉ

Tọa lạc ngay bên bờ sông Scheldt, giữa khu phố cổ của thành phố Antwerp, Het Steen là công trình lịch sử lâu đời nhất còn tồn tại của thành phố và cũng là pháo đài bằng đá đầu tiên từng được xây dựng tại nơi đây. Trải qua hơn 800 năm lịch sử, tòa thành không chỉ là biểu tượng của sức mạnh quân sự thời Trung Cổ mà còn là "chứng nhân sống" ghi dấu quá trình hình thành và phát triển của một trong những cảng biển sầm uất nhất Châu Âu. Ngày nay, Het Steen được xem là một trong những biểu tượng văn hóa - lịch sử quan trọng nhất của Antwerp, thu hút hàng triệu du khách mỗi năm đến khám phá vẻ đẹp cổ kính xen lẫn hơi thở hiện đại.

Mặc dù phần lớn quần thể pháo đài nguyên bản đã bị phá bỏ trong quá trình mở rộng cảng Antwerp vào thế kỷ XIX, phần công trình còn lại cùng khuôn viên hiện nay vẫn có diện tích khoảng 3.500-4.000m². Đây chỉ là một phần rất nhỏ của thành lũy Antwerpen Burcht cổ xưa, vốn từng bao phủ cả khu vực trung tâm thành phố ngày nay. Chính tại nơi này, những viên đá đầu tiên đã đặt nền móng cho Antwerp trở thành một đô thị kiên cố từ đầu thời Trung Cổ.

Lịch sử của Het Steen thực chất bắt đầu còn sớm hơn nhiều so với công trình hiện nay. Các nhà khảo cổ học cho rằng vào khoảng thế kỷ IX, dưới thời Đế chế Carolingian, tại vị trí này đã tồn tại một khu định cư kiên cố cùng một tháp canh bằng gỗ nhằm bảo vệ vùng cửa sông Scheldt khỏi các cuộc tấn công của người Viking. Sau cuộc xâm lược của người Norman vào năm 879, hệ thống phòng thủ tiếp tục được củng cố để bảo vệ tuyến giao thương chiến lược giữa nội địa Châu Âu và Biển Bắc.

Đến đầu thế kỷ XIII, khoảng từ năm 1200-1225, dưới quyền các Công tước xứ Brabant, một pháo đài bằng đá kiên cố được xây dựng thay thế hệ thống phòng thủ bằng gỗ trước đó. Đây là lần đầu tiên Antwerp sở hữu một công trình phòng thủ hoàn toàn bằng đá - vật liệu thể hiện quyền lực, sự trường tồn và khả năng chống chịu vượt trội trước các cuộc bao vây. Het Steen khi ấy đóng vai trò là cổng phía nam của một quần thể thành lũy rộng lớn mang tên Antwerpen Burcht, kiểm soát toàn bộ việc ra vào thành phố từ phía sông Scheldt. Mọi tàu buôn, thương nhân hay đoàn quân muốn tiếp cận Antwerp đều phải đi qua khu vực này.

Tên gọi "Het Steen" xuất hiện vào khoảng năm 1520 sau khi công trình được Hoàng đế Charles V cho cải tạo quy mô lớn. Ban đầu, lâu đài được gọi là "Heeren Steen", nghĩa là "Lâu đài đá của nhà vua". Về sau, người dân đơn giản gọi nơi đây là "Het Steen", trong tiếng Hà Lan có nghĩa là "Khối đá" hay "Tòa thành bằng đá". Vào thời Trung Cổ, từ steen không chỉ mang nghĩa là đá mà còn dùng để chỉ những công trình kiên cố được xây dựng bằng đá như pháo đài, lâu đài hoặc dinh thự của giới quý tộc. Chính vì vậy, Het Steen cũng mang ý nghĩa biểu tượng cho quyền lực và sự bền vững của thành phố.

Điểm nổi bật nhất của Het Steen nằm ở kiến trúc quân sự Trung Cổ mang phong cách Romanesque chuyển tiếp sang Gothic sơ kỳ. Toàn bộ công trình được xây dựng chủ yếu bằng đá sa thạch màu xám, với những khối đá lớn xếp chồng khít lên nhau tạo nên các bức tường có độ dày lên tới vài mét. Thiết kế này giúp công trình có khả năng chống chịu tốt trước các loại máy bắn đá và hỏa lực thời bấy giờ. Những bức tường gần như không có nhiều cửa sổ lớn mà thay vào đó là các khe bắn tên nhỏ, vừa đảm bảo ánh sáng bên trong vừa tạo lợi thế phòng thủ.

Phía trước Het Steen là cây cầu đá bắc qua hào nước cũ dẫn tới cổng thành kiên cố, nơi nổi bật với tháp canh vuông cao, các bức tường răng cưa và hệ thống cửa gỗ dày được gia cố bằng sắt. Trên mặt tiền vẫn còn lưu giữ nhiều chi tiết chạm khắc từ thời Phục Hưng sau lần cải tạo dưới thời Charles V. Những mái dốc lợp đá phiến, các ô cửa nhỏ hình vòm, tháp canh hình trụ cùng những bức tường phủ đầy rêu phong tạo nên vẻ đẹp cổ kính đặc trưng của các pháo đài vùng Flanders.

Suốt nhiều thế kỷ, Het Steen không chỉ là pháo đài quân sự mà còn đảm nhiệm nhiều chức năng khác nhau. Công trình từng là nơi đặt tòa án của thành phố, trụ sở chính quyền địa phương và đặc biệt là nhà tù của Antwerp từ năm 1303 đến 1827. Không ít phạm nhân từng bị giam giữ sau những bức tường đá lạnh lẽo này, khiến Het Steen trở thành một trong những công trình gắn liền với lịch sử tư pháp của Bỉ thời Trung Cổ.

Đến thế kỷ XIX, khi Antwerp mở rộng hệ thống cảng nhằm đáp ứng sự phát triển mạnh mẽ của thương mại quốc tế, phần lớn quần thể thành cổ cùng nhiều ngôi nhà lịch sử và nhà thờ lâu đời đã bị phá bỏ để nắn thẳng dòng sông Scheldt. May mắn thay, Het Steen vẫn được giữ lại như một biểu tượng lịch sử quý giá. Từ năm 1890, nơi đây trở thành Bảo tàng Khảo cổ học của Antwerp; đến năm 1952 tiếp tục là Bảo tàng Hàng hải trước khi bộ sưu tập được chuyển sang Bảo tàng MAS (Museum aan de Stroom) vào năm 2011.

Một trong những chi tiết đặc biệt khiến Het Steen trở nên khác biệt là phù điêu thần Semini nằm ngay phía trên cổng vào. Có niên đại khoảng thế kỷ II, Semini là vị thần cổ đại tượng trưng cho tuổi trẻ và khả năng sinh sản. Trong nhiều thế kỷ, phụ nữ Antwerp từng đến đây cầu nguyện mong có con, biến bức phù điêu nhỏ này trở thành một trong những biểu tượng dân gian độc đáo nhất của thành phố.

Ngay trước cây cầu dẫn vào lâu đài còn có bức tượng Lange Wapper - người khổng lồ nổi tiếng trong truyền thuyết dân gian Antwerp. Theo những câu chuyện truyền miệng, Lange Wapper có khả năng thay đổi kích thước cơ thể và thường xuất hiện vào ban đêm để trêu chọc hoặc dọa nạt những người say rượu, trẻ em hư hay những ai làm điều xấu. Đến nay, nhân vật này vẫn là biểu tượng văn hóa quen thuộc của người dân địa phương.

Sau dự án trùng tu quy mô lớn kéo dài nhiều năm, Het Steen chính thức mở cửa trở lại vào năm 2021 với vai trò là Trung tâm Du khách của Antwerp. Phần mở rộng bằng bê tông và kính hiện đại được bổ sung khéo léo phía sau công trình cổ, tạo nên sự kết hợp hài hòa giữa kiến trúc đương đại và di sản Trung Cổ. Bên trong là triển lãm đa phương tiện "The Antwerp Story", đưa du khách khám phá hành trình hơn một nghìn năm lịch sử của thành phố thông qua phim ảnh, mô hình và công nghệ trình chiếu tương tác hiện đại.

Ngoài triển lãm, du khách còn có thể chiêm ngưỡng tượng Lange Wapper ngay tại cổng thành, ngắm nhìn dòng sông Scheldt từ sân lâu đài hoặc lên các chuyến du thuyền và Waterbus khởi hành từ bến tàu ngay phía trước Het Steen để khám phá toàn cảnh thành phố Antwerp từ mặt nước.

Trải qua hơn 8 thế kỷ, Het Steen vẫn hiên ngang đứng bên dòng Scheldt như một biểu tượng của lịch sử, kiến trúc và tinh thần kiên cường của thành phố Antwerp. Mỗi bức tường đá, mỗi tháp canh và mỗi truyền thuyết gắn liền với pháo đài đều góp phần kể lại câu chuyện về một trong những đô thị cảng quan trọng nhất Châu Âu. Nếu có dịp đặt chân đến Bỉ, đừng bỏ lỡ cơ hội khám phá công trình cổ kính này để cảm nhận vẻ đẹp vượt thời gian của nền văn minh Trung Cổ ngay giữa lòng thành phố hiện đại.

Hãy book Tour Châu Âu / Tour Bỉ của Viet Viet Tourism để cùng khám phá Het Steen và chạm tay vào hơn 800 năm lịch sử giữa trái tim Antwerp!